Czym jest upadłość konsumencka ?

Osoby fizyczne mogą popaść w zadłużenie uniemożlwiające im normalne funkcjonowanie z wielu powodów takich jak problemy wynikające z prowadzenie działalności gospodarczej, obciążeń wynikających z zawartych umów pożyczek, kredytów, czy sytuacji losowych.
W wyniku powyższego dłużnik może znaleźć się w stanie niewypłacalności, w której nie będzie on w stanie realizować bieżących zobowiązań. W takich sytuacjach dłużnicy często nie widzą możliwości spłaty swoich zobowiązań. Warto wtedy rozważyć złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej, nieprowadzącej działalności gospodarczej tzw. upadłości konsumenckiej.

Upadłość konsumencka jest postępowaniem, które toczy się przed sądem, zazwyczaj na wniosek samego dłużnika. Wszczęcie tego postępowania wymaga prawidłowego wypełnienia wniosku, a następnie złożenia go we właściwym sądzie. Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia tzw. upadłości konsumenckiej można podzielić na kilka etapów:

• postępowanie o ogłoszeniu upadłości,
• postępowanie upadłościowe właściwe tzw. postępowanie po ogłoszeniu upadłości, w ramach którego ustala się listę wierzytelności oraz następuje likwidacja masy upadłości,
• ustalenie planu spłaty wierzycieli i jego wykonanie,
• umorzenie zobowiązań upadłego.

Kto może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej ?

O ogłoszenie upadłości konsumenckiej może ubiegać się osoba nieprowadząca działalności gospodarczej. Wniosek taki może złożyć również wierzyciel dłużnika posiadający legitymację określoną w przepisach prawa upadłościowego.

Ogłoszenie przez sąd upadłości możliwe jest wyłącznie wobec osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej, która znalazła się w stanie niewypłacalności, przez co należy rozumieć jako utratę przez dłużnika zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Procedura postępowania upadłościowego wobec konsumenta jest znacznie prostsza od postępowania upadłościowego wobec innych podmiotów, w tym osób prowadzących działalność gospodarczą czy osób prawnych. Należy jednak mieć na uwadze, że sąd w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości może postanowić, że postępowanie upadłościowe wobec konsumenta będzie prowadzone wg przepisów ogólnych. Motywem takiego rozstrzygnięcia sądu będzie stwierdzenie, że prowadzenie postępowania wg przepisów ogólnych jest uzasadnione znacznym rozmiarem majątku dłużnika, znaczną liczbą wierzycieli lub innymi uzasadnionymi przewidywaniami co do zwiększonego stopnia skomplikowania postępowania.

W celu zainicjowania postępowania o ogłoszenie upadłości konsumenckiej należy złożyć wniosek do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika. Wniosek ten powinien zawierać:

• dane dłużnika (imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, numer PESEL, a także numer NIP),
• wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika,
• okoliczności uzasadniające wniosek,
• wykaz całego majątku wraz z szacunkową wyceną jego poszczególnych składników,
• spis wierzycieli ze wskazaniem ich adresów oraz i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminu ich zapłaty,
• spis wierzytelności spornych ze wskazaniem zakresu w jakim dłużnik kwestionuje istnienie wierzytelności,
• listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika wraz z datami ich ustanowienia, w szczególności hipotek, zastawów i zastawów rejestrowych,
• informację o przychodach oraz o kosztach utrzymania dłużnika oraz osób pozostających na utrzymaniu dłużnika, w ostatnich sześciu miesiącach przed dniem złożenia wniosku,
• informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach,
• informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były ruchomości, wierzytelności lub inne prawa, których wartość przekracza 10 000 zł,
• oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Zakończenie postępowania w przedmiocie upadłości konsumenckiej

Postępowanie kończy się wykonaniem ostatecznego planu podziału. W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli sąd:

• wymienia wierzycieli uczestniczących w planie spłaty,
• dokonuje podziału funduszy masy upadłości pomiędzy wierzycieli,
• ustala, czy upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa,
• określa, w jakim zakresie i okresie, nie dłuższym niż trzydzieści sześć miesięcy, upadły jest obowiązany spłacać zobowiązania, które w postępowaniu upadłościowym prowadzonym zgodnie z przepisami części pierwszej zostałyby uznane na liście wierzytelności, oraz jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty wierzycieli.

Umorzenie zobowiązań upadłego

W postępowaniu upadłościowym o ogłoszenie upadłości konsumenckiej istnieje możliwość umorzenia zobowiązań upadłego. Postępowanie kończy się wykonaniem planu spłaty wierzycieli. Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli.

Przepisy dopuszczają również w szczególnych przypadkach możliwość umorzenia zobowiązań dłużników bez ustalenia i wykonania planu spłaty wierzycieli. Takie rozwiązanie jest możliwe, jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli.

Należy jednak mieć na uwadze, że nie podlega umorzeniu cześć zobowiązań m.in. zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci.